روز شمار حصر:
جنجال نامه منتسب به رهبر فقید انقلاب درباره نهضت آزادی ادامه دارد

نامه‌ای با امضای پدر به خط پسر؟

جنجال نامه منتسب به رهبر فقید انقلاب درباره نهضت آزادی ادامه دارد
جنجال نامه منتسب به رهبر فقید انقلاب درباره نهضت آزادی ادامه دارد

ندای سبز آزادی – محمد صادقی: دو دهه از انتشار نامه ی جنجالی منسوب به رهبر فقید جمهوری اسلامی در مورد نهضت آزادی می گذرد. نامه ای که با امضای آیت الله خمینی خطاب به وزیر کشور وقت منتشر شد. در نامه ی منتسب به نفر اول نظام سیاسی نظراتی تند علیه نهضت آزادی ایران مطرح شده بود. اختلاف ها و گمانه زنی ها بر سر صحت و سقم این نامه سالهاست ادامه دارد؛ نامه ای که دست‌آویزی برای نهادهای امنیتی، قضایی و لباس شخصی ها در برخورد با اعضای این تشکل سیاسی و حتی "اعلام انحلال" آن قرار گرفت.

این بار محمد نوری زاد، نویسنده و مستندساز حامی جنبش سبز که پیش از خرداد 88 از نزدیکان رهبر جمهوری اسلامی ایران به شمار می رفت، در جدیدترین یادداشت خود به بهانه صدور حکم سنگین 11 سال زندان برای محمد توسلی از اعضای قدیمی نهضت آزادی، گریزی هم به این نامه پرمناقشه زده است. وی نیز به خیل کسانی پیوسته است که معتقدند این نامه را نه آیت الله خمینی بلکه احمد خمینی فرزند وی پس از فوت بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران و به منظور حذف رقیب از صحنه سیاسی، اجتماعی و فرهنگی کشور نگاشته و آن را با امضای پدر خود در اختیار رسانه ها قرار داده است.

موضوعی که در دو دهه گذشته بارها از سوی برخی از چهره های ملی و مذهبی نزدیک به نهضت آزادی و بسیاری از منتقدان نظام مطرح و هر بار نیز با هجمه رسانه ها و نیروهای حامی حکومت مواجه شده است.

نوری زاد در یادداشت خود نوشته است که «من، محمد نوری زاد، با اطمینان می گویم: این نامه، توسط مرحوم حاج احمد خمینی نوشته شده و به دروغ، آری به دروغ، به اسم امام به مردم و به تاریخ قالب شده است.»

وی ادامه داده است: «این نامه، بعد از وفات امام منتشر شد. بله، بعد از وفات امام. نه در زمان حیات وی. آنهم درست در شرایطی که روحانیت برای خود رقیبی غیر از نهضت آزادی باقی نگذارده بود. همه ی رقبا به تیر غیظ حاکمان روحانی و سراسیمه ی ما یا اعدام شده بودند یا فراری یا منزوی. مانده بود نهضت آزادی. که او نیز باید از میان می رفت.»

نوری زاد در یادداشت خود به مرگ مشکوک احمد خمینی در سال 77 نیز اشاره کرده و با "قتل" دانستن آن گفته است: «بعد از انتشار نامه، و بعد از این که مرحوم دانسته چه کلاهی به سرش رفته و بعد از آنکه بنای اعتراض نهاده و تهدید به افشاگری کرده، کارش را ساخته اند.»

 

کسب تکلیف برای حذف رقیب

ماجرای نامه جنجال برانگیز منسوب به آیت الله خمینی از آن جا آغاز شد که علی اکبر محتشمی پور وزیر کشور وقت در بهمن ماه 1366 طی نامه ای خطاب به آیت الله خمینی از وی خواست تا نظر خود را درباره صلاحیت اعضای نهضت آزادی برای شرکت در انتخابات مجلس شورای اسلامی اعلام کند.

محتشمی پور در نامه خود خطاب به آیت الله خمینی می نویسد: «نهضت آزادی پس از استعفا و برکناری دولت موقت پیوسته در جهت اعلام مخالفت با دولت جمهوری اسلامی، مجلس شورای اسلامی و حتی قوه قضاییه و مغشوش کردن اذهان بوده است. مسئولین نهضت آزادی با سمپاشی های خود نسبت به سیاست های دولت، دفاع مقدس و جنگ، مسئله برائت از مشرکین و فاجعه خونین مکه مکرمه، جهاد مالی و تصمیمات شورای عالی پشتیبانی جنگ و بالاخره فرمایشات اخیر حضرت امام-روحی فداه- راجع به حکومت و ولایت مطلقه، در جهت مبارزه و تضعیف نظام جمهوری اسلامی گام برداشته اند.»

محتشمی پور بعدها درباره این نامه در گفتگویی با ماهنامه "یادآور" توضیح داده بود: «آمدن نهضت آزادی به صحنه انتخابات دو پیامد مشخص داشت: اول اینکه ممکن بود عده ای از اینها انتخاب شوند و به مجلس بروند و ما را برگردانند به اول انقلاب و مسائلی که بنی صدر و دولت موقت و نهضت آزادی در دوران قبل از جنگ ایجاد کردند ... یک بحث هم این است که اینها اگر شرکت هم می کردند، مردم به آنها رأی نمی دادند، اما حداقل فرصتی پیدا می کردند که با شدت بیشتر و در گستره وسیع تری، حرف هایشان را در داخل و خارج کشور تبلیغ کنند و به این ترتیب نیروهای ما در جبهه ها [از نظر روحی] به شدت آسیب می دیدند.»

نهضت آزادی اما ادعای محتشمی پور درباره علت نگارش نامه به آیت الله خمینی را رد کرد و در بخشی از اطلاعیه خود در بهمن 78 اعلام کرد: «آقاي محتشمي علت نوشتن نامه به رهبر انقلاب را نزديك بودن انتخابات دوره سوم ذكر كرده است. اين توجيهي بي اساس است. قانون انتخابات مجلس سوم شرايط نامزدهاي انتخاباتي را معين كرده بود و مسئوليت نظارت بر انتخابات هم به عهده شوراي نگهبان واگذار شده بود. بنابراين وزير كشور مجاز نبود بي‌اعتنا به قانون عمل كند. نهضت آزادي ايران هم شركت خود را در انتخابات مجلس دوره سوم، مشروط به تأمين آزادي‌هاي سياسي مصرح در قانون اساسي ذكر كرده بود كه به علت عدم تأمين آزادي‌ها از شركت در آن خودداري كرد.»

 

 

انتشار نامه پس از مرگ آیت الله خمینی

اما پاسخ نامه ارسال شده در بهمن ماه سال 66 از سوی محتشمی پور خطاب به آیت الله خمینی با چند سال تاخیر و آن هم پس از درگذشت وی و در آستانه انتخابات مجلس چهارم منتشر شد.

پاسخی که با گذشت بیش از دو دهه از انتشار آن کماکان درباره تهیه کنندگان و انگیزه های آنان  پرسش های بی پاسخی مطرح است.

محتشمی پور ماجرا را چنین به خاطر می آورد: «ما در دوره سوم در این اواخر دیدیم دوباره بحث نهضت آزادی طرح می شود اینها دو مرتبه فعال شدند وغیره. بعضی از دوستان به ما گفتند که شما آن نامه‌ای که حضرت امام دادند، ندادند که شما بگذارید در گنجه! این برای این است که تکلیف مردم روشن شود و باتوجه به حال و هوایی که دارد به وجود می آید و مسائلی که در ارتباط با غرب و آمریکا و غیره و نامه هایی که می فرستند خدمت مقام معظم رهبری که باید رابطه با آمریکا برقرار شود و فشارهایی که دارد می آید، به نظر می رسد که این نامه باید به اطلاع مردم برسد. ما گفتیم خب، بله. البته از نمایندگان سؤال کردیم و ایشان هم گفتند که اشکالی ندارد، نامه را دادیم به یکی از مجلات که پاسدار اسلام بود.»

در این نامه از قول آیت الله خمینی اعضای نهضت آزادی و دولت موقت مهدی بازرگان متهم به "وابستگی به امریکا" شده اند و خطاب به وزیر کشور وقت دولت میرحسین موسوی آمده است: «نهضت به اصطلاح آزادي و افراد آن چون موجب گمراهي بسياري از كساني كه بي‌اطلاع از مقاصد شوم آنان هستند مي‌گردند، بايد با آنها برخورد قاطعانه شود، و نبايد رسميت داشته باشند.»

 

نهضت آزادی: نامه جعلی است

پس از انتشار متن نامه در ماهنامه پاسدار اسلام در دی ماه 1368، نهضت آزادی نسبت به صحت و سقم این نامه واکنش نشان داد و در این‌باره شکایتی را از محتشمی پور به مراجع قضایی ارسال کرد.

اندکی بعد نهضت آزادی در اطلاعیه ای به تحليل و پاسخگويي آن پرداخت و نشان داد كه انشاء نامه و متن آن تناسبي‌ با امضاء كننده نامه و حوادث زمان صدور آن ندارد.

 تاريخ اين نامه بهمن 1366 بود و به گفته نهضت آزادی در بهمن 1366 هنوز تهران در معرض حملات موشكي عراق قرار داشت و كمترين بحثي از اجراي قانون احزاب و به رسميت شناختن نهضت آزادي مطرح نبود.

همچنین استناد اصلی اعضای نهضت آزادی برای تشکیک در نامه منسوب به آیت الله خمینی بخشی از وصیت نامه وی بود که در آن آمده است: «اکنون که من حاضرم، بعض نسبت هاى بى‏واقعیت به من داده مى‏شود و ممکن است پس از من در حجم آن افزوده شود؛ لهذا عرض مى‏کنم آنچه به من نسبت داده شده یا مى‏شود مورد تصدیق نیست، مگر آنکه صداى من یا خط و امضاى من باشد، با تصدیق کارشناسان؛ یا در سیماى جمهورى اسلامى چیزى گفته باشم.»

به دنبال طرح این مسئله از سوی نهضت آزادی، محتشمی پور تصویر اصل نامه را در شماره 97 نشریه پاسدار اسلام (مورخ دی ماه 68) منتشر کرد اما با مقایسه دست خط منسوب به آیت الله خمینی در این نامه با دست نوشته های دیگر وی از جمله شعر معروف "من به خال لبت ای دوست..." و تفاوت فاحش در نوع نگارش آنها، بر شدت ابهامات و شک و تردیدها درباره صحت و سقم این نامه افزوده شد.

نهضت آزادی همچنین به چند نکته ی دیگر در مورد این نامه اشاره کرده؛ ازجمله این که «چگونه ممكن است مكاتباتي ميان وزير كشور وقت و امام در بهمن 1366 درباره نهضت آزادي ايران مبادله شده باشد، اما در پرونده اين حزب در وزارت كشور موجود نباشد و مقامات ذيربط وزارت كشور و اعضاي كميسيون ماده 10 از آن بي‌خبر باشند؟»

همچنین این نکته که «در خرداد ماه سال 1367، جمعي از فعالان و مسئولان نهضت آزادي ايران (آقايان محمد توسلي، هاشم صباغيان و خسرو منصوريان) به دستور شوراي امنيت ملي بازداشت شدند و مورد شكنجه‌هاي روحي و جسمي سختي قرار گرفتند. چرا در بازجويي‌هاي متعدد از آنان هيچ‌گاه به چنين نامه‌اي استناد نشد و سرانجام پس از هشت ماه و نيم حبس در سلول انفرادي به علت فقدان دلايل و مدارك آزاد شدند.»

دادگاه بر طبق درخواست مهندس بازرگان و بر طبق نص صريح وصيت ‌نامه، دستور كارشناسي خط را صادر كرد. اما اصل نامه براي كارشناسي هرگز به دادگاه ارايه نشد و پس از آن نیز مدتها بی آن که رایی صادر شود با مرگ ناگهانی احمد خمینی، دادگاه این پرونده را مختومه اعلام کرد. بعدتر و در سال 1375 البته نهضت آزادی و دبیرکل اش، دکتر یزدی مورد بازخواست قرار گرفتند. دکتر یزدی در دادگاه انقلاب در مورد این نامه متهم به «توهین و نشر اکاذیب» شد؛ چرا که در اطلاعیه های نهضت، بار دیگر سندیت نامه زیر سئوال رفته بود. دادگاه انقلاب حکم به محکومیت دکتر یزدی داد.

پیش از آن مخالفان نهضت آزادی و حامیان احمد خمینی از محتشمی پور خواستند که او هم علیه نهضت آزادی شکایت کند تا حق آشکار شده و دروغگویان و تهمت زنندگان کیفر ببینند، اما محتشمی پور از انجام این کار سر باز زد و شکایت خود را منوط به اطمینان از پیگیر ماجرا تا انتها نمود.

محتشمی پور در این باره گفته است: «رفتم پیش حاج احمد آقا و به ایشان گفتم: ... من حاضرم پیگیری کنم ... شما به من تضمین بده پس فردا مثلاً آقای هاشمی نیاید بگوید ما با غرب مسئله داریم، غرب و فشارهای بین المللی و سازمان حقوق بشر و غیره می آیند که حالا دست بردارید. ... [حاج احمد آقا] گفتند: من خودم این کار را می کنم. حاج احمدآقا خودشان شکایت کردند و رسماً پیگیری کردند.»

 

آیت الله پسندیده و نامه

با اعلام نظر نهضت آزادی و شکایت این حزب از ماجرای جعل نامه، احمد خمینی که عرصه را بر خویش تنگ تر می دید به آیت الله پسندیده، عموی سالخورده و ناتنی خود پناه برد. فرزند رهبر فقید انقلاب از وی خواست تا نامه ای بنویسد و در آن اعضای نهصت آزادی ایران را «محکوم» و صحت دست خط آیت الله خمینی در نامه جنجالی را "تایید" نماید.

نامه معروف احمد خمینی به آیت الله پسندیده يك سال بعد از مرگ احمد خمینی در اسفند 1374 از سوی نشريه «هنگام» به مسئوليت محمد محمدی ري‌شهري، منتشر شد.

در اين نامه احمد خمینی از نهضت آزادي ايران به آيت‌الله پسنديده  شكايت كرده و در بخشي از اين نامه نوشته بود: «آیا نهضت آزادی و مصدقی ها هنوز آدمهای درستی هستند که بعد از ارتحال ملکوتی برادر عزیزتان امام بزرگ فرمودید آنها که می گفتند امام محبوب نیست تشییع جنازه امام را دیدند و فهمیدند اشتباه می کنند. ملی گراها با برادر، امام، مرجع تقلید و رهبر شما سر ناسازگاری داشتند و دارند. اینها دل امام راحلمان را خون کرده اند و آدمهای بی دینی هستند که در قالب دین به اسلام و مسلمین ضربه می زنند.»

آيت‌الله پسنديده به اين نامه جواب نداد، اما در تاريخ شهریور ماه سال 75 در نامه‌اي كه به مناسبت سالروز درگذشت آيت‌الله طالقاني براي دكتر ابراهیم يزدي دبيركل نهضت آزادي ايران فرستاد چنين نوشت:

«هر چند نتوانستم در مجلس سالگرد ركن ركين انقلاب و مجاهد بزرگ و بزرگوار حضرت آيت‌الله طالقاني شركت كنم و از اين بابت بسيار مغبون و مغموم و متاثرم، لكن اين توفيق را يافتم كه عرض تسليت خود را حضور مردم قدردان و قدرشناس و عزيز ايران و خانواده معزز و معظم و گرامي آن حضرت و برگزاركنندگان سالگرد (نهضت آزادي ايران) تقديم كنم . . . موقع را مغتنم مي‌شمارم كه ياد و خاطره و مجاهدات و خدمات فراموش ناشدني مرحوم جناب آقاي مهندس بازرگان را نيز ارج بگذارم كه اجر ايشان در نزد خداوند سبحان محفوظ و ملحوظ است.»

 

محتشمی پور: نهضت آزادی غیرقانونی نیست

دیری نپایید که دفاع تمام و کمال علی اکبر محتشمی پور به عنوان مخاطب اصلی نامه بحث برانگیز منسوب به رهبر جمهوری اسلامی از اقدام احمد خمینی جای خود را به انعطاف و گردشی نسبی در مواضع پیشین داد.

محتشمی پور در سال 84 در جریان انتخابات نهمین دوره ریاست جمهوری که ریاست ستاد مهدی کروبی را برعهده داشت در اظهاراتی در جمع مردم گچساران به صراحت اعلام کرد: «نهضت آزادي يك حزب منحله نيست و هيچ حكم قضايي مبني بر غير قانوني بودن اين حزب صادر نشده است.»

وی در آن سخنرانی اعتراف کرد که «آن نامه مستند برخي از جريانات سياسي شده است».

محتشمی پور همچنین در سخنرانی خود در مراسم درگذشت آیت الله توسلی به برخی دیدگاه های آیت الله خمینی درباره نهضت آزادی اشاره کرد که با آن چه که وی و احمد خمینی در پیش از مرگش مدعی بودند تفاوت بسیاری داشت.

محتشمی پور در آن سخنرانی گفته بود: «مقامات بلندپایه ای در آن زمان خدمت امام خمینی(ره) رسیدند و علیه نهضت آزادی گله و شکایت کردند ولی امام فرمودند که اینها با جمهوری اسلامی مخالف نیستند بلکه مخالف شما هستند. وقتی آن افراد به امام(ره) گفتند که اینها علیه مقام ولایت فقیه یعنی شخص شما صحبت می کنند، امام فرمودند خب! صحبت کنند مگر من از اصول دین هستم که اگر کسی علیه من سخن گفت از اسلام خارج شده باشد.»

در مهرماه گذشته نیز محمد خاتمی رئیس جمهوری سابق ایران در گفتگو با تارنمای "تاریخ ایرانی" با عذرخواهی از نگارش مقاله ای که در ابتدای انقلاب علیه "نهضت آزادی" و مهندس بازرگان نوشته بود گفت: «واقعاً اگر الان می‌خواستم مطالب را بنویسم، آنطور نمی‌نوشتم. بعضی مطالبی که آن وقت نوشتم جفا بود نسبت به افراد. با اینکه اختلاف نظر و اختلاف سلیقه داشتیم،‌‌ همان زمان برای آن‌ها احترام قائل بودم، الان هم احترام قائلم. ولی بنده هم قبول دارم که بعضی وقت‌ها تحت تاثیر فضای احساساتی موجود قرار گرفتم. نمی‌توان همیشه از انسان انتظار داشت که احساس را نادیده بگیرد و منطق همیشه کارگر بیفتد. شاید توسط قلم من هم به عزیزان و بزرگانی در این مملکت جفا شده باشد. به هر حال هر کس در زندگی‌اش از این اشتباهات و مشکلات وجود دارد.»

ارسال نظر جدید

پست الکترونیک شما مخفی باقی مانده و به صورت عمومی نمایش داده نمی شود.

صادق زیباکلام
عیسی سحرخیز